27/02/2016 Michel67

Geïnterviewd voor FD artikel over ‘jonge’ commissarissen

Veel bedrijven worstelen nog steeds met de digitale revolutie en disruptieve businessmodellen. Een Raad van Commissarissen (RvC) houdt toezicht op de onderneming en haar strategie. Maar wat nu als de RvC het eigenlijk ook niet meer zo goed begrijpt?Hoe kan het dan nog goed toezicht houden op de strategie? Vandaar dat steeds meer bedrijven op zoek gaan naar bestuurders met kennis van digitaal en nieuwe businessmodellen. Afgelopen zaterdag ben ik als kersverse “jonge commissaris” bij Q-Park geïnterviewd over deze veranderende samenstelling van de RvC. Hierbij het artikel.

Gevraagd: jonge commissaris met meerwaarde

‘De tijd is rijp voor de jonge commissaris’

Het belang van diversiteit is tot bijna alle boardrooms doorgedrongen. Daar past een nieuwe lichting commissarissen bij, variërend in leeftijd en geslacht maar ook wat betreft sociale achtergrond, stijl en opleiding. De jonge commissaris houdt het aantal toezichtfuncties echter bewust beperkt.
Volgens het Nationaal Commissarissen Onderzoek 2015 van business school Tias is de gemiddelde commissaris in Nederland nog altijd zestig jaar en man. Krap een op de vier commissarissen is vrouw en over het algemeen zijn zij jonger dan hun mannelijke collega’s. Qua nationaliteit is het beeld gevarieerder: bij AEX-fondsen heeft 52% van de toezichthouders geen Nederlands paspoort, aldus het recente rapport van de Monitoring Commissie Corporate Governance over 2014.

Bureaus die commissarissen werven voor Nederlandse bedrijven en non-profitorganisaties weten het zeker: de jonge generatie staat klaar in de coulissen en is hier en daar al succesvol aan de gang. Daarbij moet het streven naar meer diversiteit niet beperkt worden tot het werven van meer vrouwen. ‘Ook leeftijd, sociale achtergrond, nationaliteit en stijl zijn vanbelang’, aldus twee partners van een gerenommeerd ‘executive search’-bureau.

Q-Park

De Monitoring Commissie constateert een toenemende vraag naar kandidaten die thuis zijn in nieuwe technologische ontwikkelingen en dito businessmodellen. Dat maakt Michel Schaeffer (48), tot afgelopen zomer marketingdirecteur bij Bol.com, een aantrekkelijke kandidaat. Hij is sinds januari als commissaris verbonden aan Q-Park. ‘Tot nu toe is het vooral een vastgoedbedrijf dat parkeerplekken verhuurt. Maar Q-Park krijgt steeds meer te maken met de invloed van nieuwe technologieën op het businessmodel’, legt Schaeffer uit. ‘Ik verheug me op de strategische vragen die daarbij om de hoek komen.’

Aantrekkelijk

‘Ik merk dat ik met mijn achtergrond een meerwaarde kan hebben voor …andere partijen’

Schaeffer is ook lid van de raad van advies van onlinewinkel Flinders.nl en oriënteert zich op een nieuwe bestuurdersrol na zijn sabbatical. Daarnaast overweegt hij nog één extra commissariaat waar zijn online-, digitale en marketingkennis van pas komt. ‘Ik ben al vaker gevraagd, maar in mijn Bol.com-tijd hield ik die boot af. Nu sta ik ervoor open, omdat ik merk dat ik met mijn achtergrond echt meerwaarde kan hebben voor andere partijen’, zegt hij. ‘De voorwaarde is dat ik op de plek waar ik toezicht houd, zelf ook iets opsteek.’

Erebaantje

‘Veel mensen denken dat een commissariaat een erebaantje is’, zegt Schaeffer. ‘Maar bij Bol.com heb ik ervaren dat zo’n rol ook een zware verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Je houdt bestuurders een spiegel voor en haalt hen waar nodig uit hun “comfort zone”. Dat voelde soms vervelend. Maar dan hield ik me vast aan mijn motto: zonder wrijving geen glans. Zo wil ik ook te werk gaan: gretig zijn, de goede vragen stellen en scherp communiceren op de inhoud. Het belang van de onderneming moet daarbij vooropstaan en ik moet niet op de stoel van de directie gaan zitten.’

Olaf Smits van Waesberghe, directeur van het Nationaal Register dat commissarissen werft in het middensegment van het bedrijfsleven en de (semi)publieke sector, waarschuwt dat een commissariaat anders is dan een bestuurdersrol bij de crèche of de school van je kinderen. ‘Het is een vak waarbij je vandaag de dag continu de druk van het glazen huis ervaart. Daarom zeg ik: hoe aantrekkelijk zo’n nevenfunctie ook lijkt, bezint eer ge begint. Zeker met de huidige regels voor persoonlijke aansprakelijkheid.’

Ben je er klaar voor?

De zachte kant, iemands persoonlijkheid, wordt steeds belangrijker bij het werven van commissarissen. ‘Iemand moet niet alleen bestuurservaring en financiële kennis hebben, maar ook kunnen verbinden, kunnen reflecteren op mensen, luisteren naar harde en zachte signalen en doorzettingsvermogen en nieuwsgierigheid aan de dag leggen’, aldus de executive searchers voor de top van de markt. ‘Daarnaast moet een commissaris vooral vooruitdenken en snel kunnen schakelen. Je komt altijd terecht in situaties die je nu nog niet overziet of verwacht.’

Volgens Olaf Smits van Waesberghe is de jongere garde zich meer bewust dat ze goed beslagen ten ijs moeten komen. ‘Commissaris zijn is een vak en dat moet je leren. Mensen die investeren in hun ontwikkeling en vooruitlopend op een eventuele nieuwe rol al een opleiding volgen, spelen zichzelf in de kijker. Bovendien dragen ze zo actief bij aan de emancipatie van het commissarissenvak.’

Daarnaast is ‘training on the job’ ook van belang, menen de headhunters. ‘Coaching door de voorzitter van de raad van commissarissen kan de positie van een minder ervaren commissaris duidelijk versterken, tegenover hun directe collega’s, maar bijvoorbeeld ook tegenover een dominante bestuursvoorzitter die aanvankelijk sceptisch is over iemand met minder gewicht.’

Smits plaatst zo’n 120 mensen per jaar: iets meer dan de helft (51%) is tussen 46 en 55 jaar oud. 12% is 45 of jonger, 32% tussen 56 en 65 en slechts 5% zit daar nog boven. ‘We hebben al een grote slag gemaakt. Je ziet ook steeds vaker dat zittende commissarissen niet vragen om de generatie direct onder hen, maar zoeken naar nog jongere kandidaten.’ Steeds vaker wordt volgens Smits ook gevraagd naar specifieke kennis, behalve op het gebied van ICT en businessmodellen, bijvoorbeeld ook van hr of marketing & branding.

Crisis bezweren

‘De tijd waarin je voldeed als je cognac kwam drinken, sigaren rookte en man was, is definitief voorbij’, is ook de ervaring van de headhunters. ‘Het commissariaat is geprofessionaliseerd en je kunt expliciet ter verantwoording worden geroepen. Dat vraagt een andere mentaliteit, meer expertise en dito inspanning. Je komt er niet met het bijwonen van zes vergaderingen per jaar, zeker niet als je een crisis moet bezweren. Dan gaat je belasting exponentieel omhoog en moet je je verantwoordelijkheid nemen.’

Voldoet iemand aan het gestelde profiel, dan is de droomkandidaat niet per definitie gevonden. Verjonging wordt bemoeilijkt doordat gekwalificeerde mensen vaak al een meer dan volledige baan hebben. Naast wettelijke beperkingen maakt hun beperkte tijd het lastig veel nevenfuncties aaneen te rijgen. Het betekent ook dat de beste kandidaat soms al is geworven door een andere partij, of dat een bedrijf achter het net vist, omdat iemand geen toestemming krijgt voor een zware bijbaan. ‘Eigenlijk hoop je dat iemand vooraf met z’n baas afstemt of een commissariaat mogelijk is. Dat zou zowel voor de kandidaat, de bemiddelaar als voor de vragende partij zinnig zijn. Maar dan stel je je wel meteen heel kwetsbaar op’, merkt Smits op.

Rolodex

Wanda van Kerkvoorden (48) heeft vooraf geen toestemming hoeven vragen. Zij is als oprichter van Solv Advocaten eigen baas. Door haar achtergrond — gespecialiseerd in technologie, media en communicatie — haar leeftijd en het feit dat ze vrouw is, beantwoordt zij goed aan de eisen op het gebied van diversiteit en expertise. Zes jaar geleden trad ze aan als commissaris bij pensioenuitvoerder PGGM, eerdere nevenfuncties betroffen adviseur- en toezichtrollen bij ngo’s waar zij als advocaat mee in aanraking was gekomen. ‘Ik zat niet in de Rolodex, maar een headhunter die verder keek, kwam toch bij mij uit. Kandidaten die nu nog onder de radar zitten, moet je op een andere manier vinden en kun je bijvoorbeeld uitdagen door het plaatsen van een advertentie.’

Toestemming

‘Eigenlijk hoop je dat iemand vooraf met zijn baas afstemt of een commissariaat mogelijk is’

Sinds twee jaar is Van Kerkvoorden ook voorzitter van de raad van toezichthouders van BNN-Vara. Verzoeken onderwerpt ze aan een simpele toets. ‘Daagt het me uit, voeg ik iets toe, vind ik het leuk en heb ik tijd? Zeg ik vier keer ja, dan doe ik het, omdat het fijn is bij te dragen aan iets dat maatschappelijk relevant is.’ Met die twee toezichtfuncties is haar mandje gevuld. ‘Er komt pas weer ruimte als ik in 2018 aftreed bij PGGM.’

Van Kerkvoorden vindt het mooi dat raden behalve voor technische aspecten steeds meer aandacht hebben voor cultuur. ‘Daar wil ik graag een grote rol in spelen.’ Wat haar naar eigen zeggen ook aantrekkelijk maakt, is dat ze zelf ondernemer is. ‘Als eigenaar van een klein kantoor moet je snel kunnen inspringen op actuele ontwikkelingen. Die can-do-mentaliteit neem ik mee naar plekken waar dat niet altijd vanzelfsprekend is.’ Andersom pikt ze van de meer ervaren generatie vooral strategische kennis op.

Elke week drinkt ze wel een kop koffie met iemand die ook een rol als commissaris overweegt en haar om advies vraagt. Hetzelfde heeft Schaeffer ervaren meteen toen bekend werd dat hij bij Q-Park toezicht zou gaan houden. Met enige regelmaat kan Van Kerkvoorden daarom tegenwoordig nieuwelingen uit haar eigen netwerk voorstellen. ‘Ik was relatief onervaren toen ik bij PGGM aan de slag ging, maar het voegt echt iets toe als je een commissaris van buiten de geëigende cirkel toelaat.’